Ana içeriğe atla

OSMANLI DEVLETİ NEDEN GERİLEDİ?

KAYNAK: İnalcık Halil. Devlet-i Aliyye- II. İstanbul:Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. 2014



Osmanlı devlet sisteminde mutlak otoriteyi temsil eden kişinin, yani pâdişahın sorumsuzluğunu, bozuluş ve kargaşanın başlıca nedeni saymakta lâyihacılar haklı görünmektedir. 
Bununla birlikte 17. yüzyılda başka bir neden, Avusturya ile 1593–1606 Uzun Savaş döneminin ortaya çıkardığı ağır koşullardır. Bu savaşta ilk kez, Avusturya-Alman orduları, Askerî Devrim (Military Revolution) sonucu, daha etkin silâhlar ile Osmanlıların
karşısına çıkmışlardır: At üzerinde kullanılan yivli kısa tüfekler, orduya halk kitlelerinden asker yazılması, kalelerde eski duvar-surlar yerine alçak ve top ateş gücü yüksek tabya (bastion) savunma sisteminin uygulanması, daha iyi çelik ve barut imali, Askerî Devrim’in getirdiği başlıca yeniliklerdir. Öte yandan,
İngiliz burton (briton) kalyonları, XVII. yüzyılda Akdeniz’de deniz
savaşlarında devrim yapmıştır (Bu dönemde Osmanlı Devleti, iyi kalite çelik ve barutu İngiltere’den ithal etmeye başladı). Çelik zırhı delen uzun menzilli, yivli tüfek (rifle) kullanan Avusturya-Alman süvarisi karşısında ok-yay, mızrak ve kılıçla donanmış Osmanlı timarlı sipahisi işe yaramaz duruma düşmüş, timar sistemi terk edilmeye başlamış, zeâmet ve hâslar Harem’in, paşaların yağmasına açılmıştır. Cephedeki komutanlar, sultana gönderdikleri raporlarda, tüfekli asker gelmeyince düşmana direnme imkânı olmadığını belirtmekte idiler. 

Bu durum, Osmanlı ordusunun yapısında, dolayısıyla toplumda derin değişikliklerin başlangıcıdır. İlkin, tüfek kullanan yeniçeriler sayıca büyük bir artış göstermiş, Kanunî döneminde 12–14 bin olan sayıları 30.000’e, nihayet 50.000’e kadar çıkmıştır. Bunlara ulûfe, bahşiş bulmak devlet hazinesinin başlıca kaygısı olmuş, yeniçeri askerinin baskısı çok kez ayaklanmalarla sonuçlanmıştır. Sultana veziriâzam ‘arz’larında  başlıca sorun, yeniçeriye ulûfe ve culûs bahşişi yetiştirmekti.

Öte yandan yeni koşullarda devletçe başvurulan köklü önlem,
halktan tüfekli asker yazılmasıdır. Anadolu için vilâyetlere yeniçeri
ocağından bir subay bir bayrakla gönderiliyor, bayrakdar yevmiye
vaadiyle bayrağı etrafına işsiz gençlerden (levend) 50, 100 kişilik bir sekban-sarıca bölüğü örgütlüyor, bu tüfekli bölükler hemen cepheye sevk ediliyordu. Bu tarihte, vergi veren sıradan reâyanın ateşli silâh kullanma yasağı kaldırılmış, her tarafta tüfek yapan işyerleri faaliyete başlamış, ucuzca tüfek alan başıboş levendler,
sekban-sarıca bölüklerine katılmaya başlamıştır. Sekban-sarıca bölükleri, sefere gitmedikleri zaman maaşları kesiliyordu. O zaman bu tüfekli başıbozuk asker bölükleri (Celâlîler), vilâyetlerde halkı soymaya başlıyordu. Birçoğu, tehlikeli Avusturya savaş cephesine gidecek yerde kolayına gidip eşkıyalığa sapıyor, köyleri ve şehirleri basıyor, haraca kesiyorlardı. Sekban-sarıcalar, özellikle Anadolu’yu
kasıp kavuran Celâlî Eşkıyası olarak tarihe geçmiştir. Zamanla onları âsî paşaların kapısında göreceğiz. 

Osmanlı toplumunda başından beri ayaklanmaya hazır topluluklar daima var olmuştur. Başlıca topluluklar Kızılbaş-Alevî Türkmenler, timar için elinde emir olup timar alamayanlar, timarını veya zeâmetini kaybetmiş sipahiler, bir şeyh etrafında toplanmış isyana hazır dervişler, topraksız delikanlılar (levendler), yevmiyesi kesilmiş sekban-sarıca bölükleriydi. Bu gruplar merkezî idarede herhangi bir bunalım anında, saltanat iddiasıyla meydana çıkan düzmeler veya bir tarikat kurucusu şeyh yanında isyan bayrağını kaldırır olmuşlardır. XVII. yüzyılda özellikle Anadolu’da binlerce sekban-sarıca bir başbuğ veya bir âsî paşa etrafında toplanıp merkeze karşı ayaklanmışlardır. (sayfa 5-6)

Yorumlar

  1. Tarih öğretmeni olarak slayt ve dokümanlarınızdan ziyadesiyle yararlanıyorum emeklerinize sağlık. Yeni müfredata uygun slayt ve paylaşımlarınızı merakla bekliyorum . Teşekkürler.

    YanıtlaSil

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

GÜNCEL TARİH DERSİ SLAYTLARI ve TYT KURS SLAYTLARI

SLAYTLARIMIZI İNCELEMEDEN KARAR VERMEYİN. 2023 GÜNCEL   ÖRNEK SLAYTLARIMIZ SAYFANIN ALTINDADIR. % 100 YENİ DERS KİTAPLARI İLE UYUMLU YENİ MÜFREDATA UYGUN HARİTA+ GÖRSEL   + TEST  + ÖZET AKILLI TAHTA İLE % 100 UYUMLU OKUL İÇİN DERS SLAYTLARI (39 SLAYT ve  PDF)   TYT KURS SLAYTLARI (23 SLAYT ve PDF ) NOT: TYT KURS SLAYTLARI 2 FARKLI ŞEKİLDE HAZIRLANDI.  1. DOSYA ESKİ MÜFREDETA GÖRE KRONOLOJİK OLARAK HAZIRLANDI.  2. DOSYA GÜNCEL MÜFREDATA UYGUN OLARAK HAZIRLANDI. NASIL SATIN ALABİLİRİM? TOPLAM: 62 SLAYT /PDF =  300 TL Aşağıdaki iletişim kanallarından bize ulaşarak gerekli bilgileri alabilirsiniz. ÖRNEK SLAYTLARIMIZI İNCELEMEDEN KARAR VERMEYİN TARİH 9 ÖRNEK SUNU İNCELEMEK İÇİN TIKLA TARİH 10 ÖRNEK SUNU İNCELEMEK İÇİN TIKLA TYT KURS ÖRNEK SUNU İNCELEK İÇİN TIKLA TARİH 11 ÖRNEK SUNU İNCELEMEK İÇİN TIKLA  T.C İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK ÖRNEK SUNU İNCELEMEK İÇİN TIKLA ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ ÖRNEK SUNU İNCELEMEK İÇİN TIKLA TÜRK KÜLTÜR VE MEDENİYET TARİHİ ÖRNEK SUNU İNCELEMEK İÇİN TIKLA

YERLEŞME VE DEVLETLEŞME SÜRECİNDE SELÇUKLU TÜRKİYESİ SLAYT

Bu sayfada sizler için hazırladığımız  tarih konu anlatım slaytlarına  yer verdik.Slaytlar yeni müfredata uygun olarak hazırlanmıştır.Y erleşme ve Devletleşme Sürecinde Selçuklu Türkiyesi sunu su hazırlanırken yeni ders kitabından yararlanılmıştır.  Bu   tarih sunuları   öğrenci

DEĞİŞEN DÜNYA DENGELERİ KARŞISINDA OSMANLI SİYASETİ (1595-1774) SLAYT

Bu sayfada sizler için hazırladığımız  tarih konu anlatım slaytlarına  yer verdik.Slaytlar yeni müfredata uygun olarak hazırlanmıştır.    DEĞİŞEN DÜNYA DENGELERİ